Διπολική διαταραχή

Η διπολική διαταραχή (γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη) είναι μια ψυχιατρική ασθένεια που χαρακτηρίζεται από δυο συναισθηματικές διαταραχές, τη μανία και την κατάθλιψη.

Αυτές οι διαταραχές μπορούν να συμβούν σε ένα φάσμα που διακυμαίνεται από εξαντλητική κατάθλιψη μέχρι και αχαλίνωτη μανία. Άτομα που υποφέρουν από διπολική διαταραχή συνήθως βιώνουν καταστάσεις μανίας, υπομανίας ή μια μικτή κατάσταση μανίας και κατάθλιψης.

Η εκδήλωση των συμπτωμάτων συνήθως συμβαίνει σε νεαρή ηλικία. Τα επεισόδια της ασθένειας σχετίζονται με την θλίψη, την αναστάτωση και με έναν σχετικά υψηλό κίνδυνο αυτοκτονίας. Διάφορες έρευνες υποδεικνύουν ότι η γενετική, το περιβάλλον, η νευροβιολογία καθώς ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες είναι σημαντικοί στην ανάπτυξη διπολικής διαταραχής. Ψυχιατρικές έρευνες έχουν εστιάσει στους νευροβιολογικούς παράγοντες, ωστόσο ένα ξεκάθαρο οργανικό αίτιο δεν έχει ακόμα βρεθεί.

Συμπτώματα
Η διπολική διαταραχή είναι μια "κυκλική" διαταραχή όπου οι ασθενείς βιώνουν περιοδικά επεισόδια μανίας και κατάθλιψης. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα βιώσουν αρκετά επεισόδια (μέσος όρος: 0.4 με 0.7 τον χρόνο) που το καθένα θα διαρκεί για 3 με 6 μήνες.

Καταθλιπτική φάση
Τα συμπτώματα καταθλιπτικής φάσης της διπολικής διαταραχής είναι: αίσθημα λύπης, άγχος, τύψεις, οργή, απομόνωση, απελπιστικότητα, διαταραχές στον ύπνο και της όρεξης για φαγητό, εξάντληση, απώλεια ενδιαφέροντος για πολλές δραστηριότητες, προβλήματα συγκέντρωσης, απάθεια, αποπροσωποποίηση ή αποπραγματοποίηση, απώλεια ενδιαφέροντος για διάφορες σεξουαλικές δραστηριότητες, κοινωνικό άγχος και ντροπή, οξυθυμία, χρόνιος πόνος (χωρίς κάποιο γνωστό αίτιο), τάσεις ή απόπειρες αυτοκτονίας.

Μανιακή φάση
Η μανία χαρακτηρίζεται συνήθως από έξαρση, υπερκινητικότητα και συναισθηματική διέγερση. Τα άτομα με μανία συνήθως βιώνουν αύξηση της ενέργειας (υπερκινητικότητα) και μείωση της ανάγκης για ύπνο, πολλά άτομα επίσης βιώνουν επιταχυμένο ρυθμό ομιλίας συχνά με διαταραγμένη σκέψη. Η προσοχή ενός ατόμου με μανία συνήθως διασπάται. Η έλλειψη κριτικής μπορεί να οδηγήσει ένα άτομο σε πράξεις που να επιφέρουν άσχημες και οδυνηρές συνέπειες. Μπορεί επίσης να αρχίσουν την χρήση διαφόρων ουσιών όπως, αλκοόλ, κοκαΐνης ή και υπνωτικών χαπιών. Η συμπεριφορά τους μπορεί να γίνει ενοχλητική και επιθετική. Πολλά άτομα μπορεί να θεωρούν ότι είναι σε μια "ειδική αποστολή" ή ότι είναι ανώτεροι όλων των άλλων, ιδέες που θεωρούνται μεγαλοπρεπείς και εξωπραγματικές. Επίσης η σεξουαλική διάθεση μπορεί να αυξηθεί. Σε πιο ακραίες περιπτώσεις ένα άτομο με μανία μπορεί να αρχίσει να βιώνει ψύχωση ή διάσπαση από την πραγματικότητα όπου η σκέψη επηρεάζεται μαζί με την διάθεση.

Υπομανία
Η υπομανία είναι μια λιγότερα υπερβολική κατάσταση από τη μανία και άτομα με υπομανία βιώνουν λιγότερα συμπτώματα από τα άτομα με μανία. Κατά την διάρκεια ενός επεισοδίου υπομανίας, κάποιο άτομο μπορεί να νοιώσει μια ανεξέλεγκτη ανάγκη να γελάσει με πράγματα τα οποία στο παρελθόν δεν θεωρούσε αστεία. Η υπομανία διαρκεί λιγότερο από τη μανία.

Μεικτά επεισόδια
Στο γενικότερο πλαίσιο της διπολικής διαταραχής, υπάρχει μια κατάσταση που τα συμπτώματα της μανίας και της κλινικής κατάθλιψηςσυμβαίνουν ταυτόχρονα (για παράδειγμα, αναστάτωση, άγχος, επιθετικότητα, σύγχυση, εξάντληση, αυθορμητισμός, αυπνία, οξυθυμία, νοσηρότητα, πανικός, παράνοια, πίεση λόγου, παραληρητικές ιδέες, ταχείες αλλαγές στην σκέψη και οργή) Τα μεικτά επεισόδια είναι τα πιο ευμετάβλητα στη διπολική διαταραχή, καθώς η διάθεση ενός ανθρώπου αλλάζει γρήγορα και εύκολα. Σε αυτά τα επεισόδια κάποιος μπορεί να ακρωτηριάσει τον εαυτό του, να κάνει απόπειρες αυτοκτονίας καθώς και χρήση ουσιών.

Διάγνωση
Η διάγνωση βασίζεται σε προσωπικές εμπειρίες του ασθενούς καθώς και ανωμαλίες στην συμπεριφορά που έχουν παρατηρηθεί από μέλη της οικογένειας, φίλους ή συναδέλφους, η διάγνωση συνεχίζεται με σημάδια που παρατηρεί ο ψυχίατρος, ο κοινωνικός λειτουργός ή κάποιος κλινικός ψυχολόγος. Υπάρχει μια λίστα με κριτήρια που πρέπει να υπάρχουν για να διαγνωσθεί τελικά η διπολική διαταραχή, αυτά βασίζονται στην ύπαρξη και την διάρκεια ορισμένων συμπτωμάτων η σημείων.

Παρόλο που δεν υπάρχουν βιολογικές εξετάσεις οι οποίες να δείχνουν αν κάποιος πάσχει απο διπολική διαταραχή, μερικές εξετάσεις γίνονται για να αποκλείσει ο ιατρός διάφορες ασθένειες που μπορούν (σπάνια) να εμφανιστούν με ψυχιατρικά συμπτώματα.

Αιτιολογία
Σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες δεν υπάρχει μια μεμονωμένη αιτία που προκαλεί την διπολική διαταραχή αλλά πολλοί παράγοντες που λειτουργούν συντονισμένα για να προκαλέσουν την ασθένεια. Επειδή η διπολική διαταραχή φαίνεται να κληρονομείται, πολλοί επιστήμονες ερευνούν για συγκεκριμένα γονίδια που μπορεί να αυξάνουν την πιθανότητα ενός ατόμου να αναπτύξει διπολική διαταραχή. Έρευνες έχουν δείξει ότι η διπολική διαταραχή, όπως και άλλες ψυχιατρικές ασθένειες, δεν προκαλείται από μόνο ένα γονίδιο. Άλλοι παράγοντες είναι οι ψυχοκοινωνικοί και οι νευροβιολογικοί.

Κληρονομικότητα
Η διαταραχή φαίνεται να επηρεάζει άτομα της ίδιας οικογένειας (για παράδειγμα, έρευνες που έχουν γίνει σε δίδυμα αδέρφια έχουν δείξει πως στις περισσότερες περιπτώσεις, αν αναπτύξει το ένα παιδί μια ψυχική διαταραχή τότε θα αναπτύξει και το αλλο.)

Θεραπεία
Είναι σημαντικό η θεραπεία της διπολικής διαταραχής να ξεκινά όσο το δυνατόν νωρίτερα και υπό ιατρική παρακολούθηση. Με την κατάλληλη θεραπεία, οι περισσότεροι ασθενείς πετυχαίνουν σταθεροποίηση των εναλλαγών της διάθεσής τους και υποχώρηση των αντίστοιχων συμπτωμάτων. Καθώς η διπολική διαταραχή είναι υποτροπιάζουσα, απαιτείται μακροχρόνια προφυλακτική θεραπεία. Για να ελεγχθεί μακροπρόθεσμα η ασθένεια, συνιστάται ένας συνδυασμός φαρμάκων και ψυχοκοινωνικής θεραπείας.

Κατά πάσα πιθανότητα, ο γιατρός θα συστήσει συνεχιζόμενη θεραπεία για να σταθεροποιήσει τις εναλλαγές διάθεσης. Εντούτοις, ακόμα και κατά τη διάρκεια της θεραπείας, μπορεί να συμβούν εναλλαγές της διάθεσης. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να ενημερωθεί αμέσως ο γιατρός. Έτσι θα μπορέσει να αποτρέψει ένα σοβαρό επεισόδιο αναπροσαρμόζοντας το θεραπευτικό σχήμα. Είναι λοιπόν ιδιαίτερα σημαντικό ο ασθενής να έχει μια καλή σχέση με το γιατρό του και να μπορεί να συζητά μαζί του τις όποιες ανησυχίες του σχετικά με τη θεραπεία ή με την ίδια την πάθηση.

Φαρμακευτική αγωγή
Στους ασθενείς με διπολική διαταραχή συνήθως χορηγούνται φάρμακα που είναι γνωστά ως «σταθεροποιητικά της διάθεσης» για να ελεγχθούν οι εναλλαγές της διάθεσης. Η αγωγή αυτή κατά κανόνα συνεχίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα (χρόνων). Μπορεί να συνδυαστεί και με άλλες θεραπείες, συνήθως για μικρότερα χρονικά διαστήματα, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα επεισόδια μανίας ή κατάθλιψης, που εκδηλώνονται παρά τη θεραπεία με κάποιο σταθεροποιητικό της διάθεσης.

Αντιψυχωτικά
Για την αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής χορηγούνται επίσης άτυπα αντιψυχωτικά φάρμακα. Τα σκευάσματα αυτά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για τη θεραπεία της οξείας φάσης της μανίας και για την ανακούφιση από τα ψυχωτικά συμπτώματα.

Λίθιο
Το λίθιο είναι από τα παλαιότερα φάρμακα που χρησιμοποιήθηκε ως θεραπεία πρώτης γραμμής για τον έλεγχο της μανίας και την πρόληψη μανιακών και καταθλιπτικών υποτροπών.

Αντισπασμωδικά (αντιεπιληπτικά)
Αρκετά αντισπασμωδικά λειτουργούν επίσης ως σταθεροποιητικά, μερικές φορές σε συνδυασμό με το λίθιο ή και εναλλακτικά.
Μερικά αντισπασμωδικά φάρμακα νέας γενιάς έχουν επίσης αποδειχτεί αποτελεσματικά στη σταθεροποίηση των εναλλαγών της διάθεσης.

Βενζοδιαζεπίνες
Οι βενζοδιαζεπίνες υψηλής ισχύος μπορεί να χορηγηθούν για να βελτιώσουν την ποιότητα του ύπνου σε ασθενείς που υποφέρουν από αϋπνία. Ωστόσο, καθώς τα φάρμακα αυτά μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση, είναι καλύτερο να χορηγούνται για μικρά χρονικά διαστήματα.

Ηλεκτροσπασμοθεραπεία
Η ηλεκτροσπασμοθεραπεία χρησιμοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις όταν οι άλλες θεραπευτικές μέθοδοι αποδειχτούν αναποτελεσματικές. Μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική σε βαριά επεισόδια μανίας ή κατάθλιψης.

Ψυχοκοινωνική θεραπεία
Σήμερα υπάρχουν διάφορα είδη ψυχοκοινωνικής θεραπείας που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής. Έχει αποδειχτεί ότι η ψυχοκοινωνικές μέθοδοι βοηθούν στη σταθεροποίηση της διάθεσης, περιορίζουν την ανάγκη για νοσηλεία και βελτιώνουν τη λειτουργικότητα του ασθενή. Πρέπει να επισημάνουμε ότι από την ψυχοκοινωνική θεραπεία συχνά μπορούν να ωφεληθούν και τα μέλη της οικογένειας του ασθενή.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία βοηθά τα άτομα με διπολική διαταραχή να μάθουν να ελέγχουν τις δυσλειτουργικές, ακατάλληλες ή αρνητικές σκέψεις και συμπεριφορές.

Η ψυχο-εκπαίδευση στοχεύει να μάθει στα άτομα με διπολική διαταραχή και στις οικογένειές τους τη φύση της ασθένειας και να τους δείξει πώς να αναγνωρίζουν τις ενδείξεις υποτροπής, ώστε να μπορούν να ζητούν εγκαίρως ιατρική βοήθεια και πιθανώς να αποφύγουν ένα σοβαρό επεισόδιο μανίας ή κατάθλιψης.

Η οικογενειακή θεραπεία έχει ως στόχο τη διαχείριση του στρες, που αναπτύσσεται συχνά στην οικογένεια του πάσχοντα.

Κορυφή