Άνοια
Άνοια είναι η προοδευτική έκπτωση των γνωσιακών εγκεφαλικών λειτουργιών, που έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της καθημερινής δραστηριότητας του ασθενούς και, στις περισσότερες περιπτώσεις, οδηγεί μακροπρόθεσμα στην ανάγκη για φροντίδα από τρίτους. Η νόσος του Αλτσχάιμερ αποτελεί την πιο κοινή μορφή άνοιας: περίπου 60% των ανοϊκών ασθενών υποφέρουν από τη νόσο αυτή. Στην νόσο Αλτσχάιμερ, εγκεφαλικά κύτταρα υφίστανται αλλοιώσεις και παραβλάπτεται η ικανότητά τους να λειτουργήσουν κανονικά. Αυτά τα εγκεφαλικά κύτταρα τελικά καταστρέφονται. Αυτό συμβαίνει βαθμιαία σε όλο και περισσότερα κύτταρα του εγκεφάλου. Προσβάλλονται κύτταρα σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου, το φλοιό (το εξωτερικό τμήμα του εγκεφάλου). Αυτό είναι το τμήμα του εγκεφάλου που χρησιμοποιούμε για να σκεφτόμαστε.
Το 10-15% των περιπτώσεων άνοιας αφορoύν σε πολυεμφρακτικού τύπου ή αγγειακή άνοια. Στις περιπτώσεις αυτές, τα νευρικά κύτταρα υποφέρουν από έλλειψη οξυγόνου λόγω σκλήρυνσης των αγγείων του εγκεφάλου. Δεν είναι πάντοτε εύκολο να ξεχωρίσουμε την πολυεμφρακτικού τύπου άνοια από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, και ορισμένες φορές τα δύο σύνδρομα συνυπάρχουν.

Ποια άτομα προσβάλλονται από άνοια;
Τα περισσότερα άτομα με άνοια είναι προχωρημένης ηλικίας, αλλά είναι σημαντικό να θυμάστε ότι τα περισσότερα ηλικιωμένα άτομα δεν παθαίνουν άνοια. Δεν αποτελεί μια φυσιολογική εξέλιξη των γηρατειών. Άνοια μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε άτομο, αλλά είναι συνηθέστερο μετά την ηλικία των 65 χρονών. Άτομα στα σαράντα και στα πενήντα τους μπορεί επίσης να πάσχουν από άνοια. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές άνοιας και η καθεμία έχει τις δικές της αιτίες. Μερικές απ' τις συνηθέστερες μορφές άνοιας είναι: Νόσος Αλτσχάιμερ Αγγειακή άνοια Άνοια που σχετίζεται με το αλκοόλ (Σύνδρομο Κορσάκωφ).

Προειδοποιητικές ενδείξεις
Οι πρόωρες ενδείξεις άνοιας είναι πολύ ανεπαίσθητες και ασαφείς και αρχικά μπορεί να μην είναι έκδηλες. Επίσης οι πρόωρες ενδείξεις μπορεί να διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό. Συνήθως όμως, τα άτομα αρχικά φαίνεται ότι παρατηρούν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη μνήμη, ειδικά να θυμούνται πρόσφατα περιστατικά. Άλλα συνηθισμένα συμπτώματα είναι:

Σύγχυση (απώλεια προσανατολισμού).
Αλλαγή στην προσωπικότητα.
Απάθεια και απομόνωση.
Απώλεια της ικανότητας εκτέλεσης καθημερινών εργασιών.

Μερικές φορές οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι αυτά τα συμπτώματα αποτελούν ένδειξη ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Μπορεί λανθασμένα να υποθέσουν ότι αυτού του είδους η συμπεριφορά αποτελεί φυσιολογικό μέρος της διαδικασίας των γηρατειών. Ή μπορεί τα συμπτώματα να παρουσιαστούν σταδιακά και να παραμείνουν απαρατήρητα για μεγάλο διάστημα. Μερικές φορές τα άτομα μπορεί να αρνούνται να κάνουν κάτι ακόμη κι όταν γνωρίζουν ότι κάτι συμβαίνει.

Αυτή είναι μια λίστα ελέγχου για συνηθισμένα συμπτώματα άνοιας.
Απώλεια μνήμης που επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες.
Είναι φυσιολογικό να ξεχνάτε κάπου-κάπου τα ραντεβού ή τον αριθμό τηλεφώνου ενός φίλου σας και να τα θυμάστε αργότερα. Το άτομο με άνοια μπορεί να ξεχνάει πράγματα συχνότερα ή να μην τα θυμάται καθόλου.
Δυσκολία Εκτέλεσης καθημερινών εργασιών
Οι άνθρωποι αφαιρούνται κάπου-κάπου και μπορεί να ξεχάσουν να σερβίρουν ένα μέρος του φαγητού. Το άτομο με άνοια μπορεί να δυσκολεύεται με όλες τις διαδικασίες προετοιμασίας ενός φαγητού.
Αποπροσανατολισμός χώρου και χρόνου.
Είναι φυσιολογικό να ξεχάσετε τι μέρα είναι στιγμιαία. Το άτομο με άνοια μπορεί να δυσκολεύεται να βρει το δρόμο του σ' ένα γνωστό μέρος ή να μην γνωρίζει που βρίσκεται.
Προβλήματα στη γλώσσα.
Όλοι δυσκολεύονται να βρουν τη σωστή λέξη μερικές φορές, αλλά το άτομο με την άνοια μπορεί να ξεχνάει απλές λέξεις ή να τις αντικαθιστά με ακατάλληλες λέξεις, δυσκολεύοντας την κατανόηση της πρότασης.
Κακή ή μειωμένη κρίση.
Το άτομο με άνοια μπορεί να δυσκολεύεται να υπολογίζει την απόσταση ή κατεύθυνση όταν οδηγεί αυτοκίνητο.
Προβλήματα λαθεμένης τοποθέτησης πραγμάτων.
Ο καθένας μπορεί προσωρινά να βάλει σε λάθος μέρος το πορτοφόλι ή τα κλειδιά. Το άτομο με άνοια μπορεί να βάζει τα πράγματα σε ακατάλληλα μέρη.
Αλλαγές στην προσωπικότητα ή συμπεριφορά.
Κάπου-κάπου όλοι μας στεναχωριόμαστε ή είμαστε κακόκεφοι. Κάποιο άτομο με άνοια μπορεί να παρουσιάσει ραγδαίες αλλαγές στην ψυχική διάθεση χωρίς να υπάρχει μια έκδηλη αιτία. Μπορεί να μην γνωρίζει που βρίσκεται, να υποπτεύεται τους άλλους ή να απομονωθεί στον εαυτό του.
Απώλεια πρωτοβουλίας.
Είναι φυσιολογικό να κουράζεται κανείς από μερικές δραστηριότητες. Η άνοια όμως μπορεί να προκαλέσει ο' ένα άτομο να χάσει το ενδιαφέρον του σε δραστηριότητες που παλιά ευχαριστιόταν.

Αντιμετώπιση
Η αντιμετώπιση των αλλαγών στη συμπεριφορά μπορεί να είναι πολύ δύσκολη και συχνά είναι θέμα εμπειρικό.Να θυμάστε πάντα ότι η συμπεριφορά αυτή δεν είναι σκόπιμη. Ο θυμός και. η επιθετικότητα συχνά απευθύνονται προς τα οικογενειακά μέλη και φροντιστές επειδή είναι τα πλησιέστερα άτομα. Η συμπεριφορά δεν ελέγχεται απ’ το άτομο και μπορεί να το φοβίζει πολύ. Χρειάζεται, να καθησυχάσετε το άτομο, παρόλο πού μπορεί να μην δίνει, αυτή την εντύπωση.

Τι να δοκιμάσετε
Ένα ήρεμο και χωρίς άγχος περιβάλλον στο οποίο το άτομο με την άνοια ακολουθεί μια γνωστή ρουτίνα μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή μερικών δύσκολων συμπεριφορών.
Προσπαθήστε να μην αλλάζετε το περιβάλλον. Τα άτομα με άνοια στεναχωριούνται όταν βρεθούν σ' ένα άγνωστο περιβάλλον ή ανάμεσα σε άγνωστα άτομα όπου αισθάνονται αποπροσανατολισμό και δεν μπορούν να το αντιμετωπίσουν. Η απογοήτευση που οφείλεται στο γεγονός ότι δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις προσδοκίες των άλλων μπορεί να είναι αρκετό να γίνει αφορμή για μια αλλαγή στη συμπεριφορά.
Αν μια συμπεριφορά γίνει, προβληματική, είναι καλύτερα να μην προσπαθήσετε να πλησιάσετε το άτομο για να το συγκρατήσετε, ή να προσπαθήσετε να το απομακρύνετε ή να το πλησιάσετε από πίσω. Μπορεί να είναι καλύτερα να το αφήσετε μόνο του μέχρι να συνέλθει ή να καλέσετε κάποιο φίλο ή γείτονα για να σας βοηθήσει.
Μην το παίρνετε προσωπικά.
Προσπαθήστε να μην υψώνετε τη φωνή σας.
Αποφεύγετε την τιμωρία. Το άτομο μπορεί να μην θυμάται το περιστατικό οπότε δεν μπορεί να διδαχθεί απ' αυτό.
Να μιλάτε σιγά, με ήρεμη και καθησυχαστική φωνή.
Προσπαθήστε να μην εξοργίζεστε ή να αρχίσετε κάποια διαφωνία.

Επιθετικότητα
Αυτή μπορεί να είναι σωματική, όπως χτυπήματα, ή προφορική όπως χρήση υβριστικής γλώσσας. Η επιθετική συμπεριφορά συνήθως είναι έκφραση θυμού, φόβου ή εκνευρισμού.

Τι τρόπους να δοκιμάσετε
Η επιθετικότητα μπορεί να οφείλεται, σε εκνευρισμό. Κλειδώνοντας την πόρτα μπορεί να σταματήσετε την περιπλάνηση, αλλά μπορεί να προκαλέσει αύξηση του εκνευρισμού.
Οι δραστηριότητες και η εξάσκηση μπορεί να βοηθήσουν στην πρόληψη μερικών ξεσπασμάτων.
Αν πλησιάζετε το άτομο ήρεμα και να σας βλέπει καθαρά μπορεί να βοηθήσει. Εξηγήστε τι πρόκειται να κάνετε με σύντομες και σαφείς κουβέντες όπως «θα σε βοηθήσω να βγάλεις το σακάκι σου». Αυτό μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αποφύγει την αίσθηση ότι του επιτίθενται και να γίνει επιθετικό ως αντίδραση αυτοάμυνας.
Ελέγξτε κατά πόσο η επιθετική συμπεριφορά του ατόμου είναι για να πάρει αυτό που θέλει. Αν συμβαίνει αυτό, η πρόβλεψη των αναγκών του μπορεί να βοηθήσει.

Καταστροφικές αντιδράσεις
Μερικά άτομα με άνοια αντιδρούν υπερβολικά για ασήμαντα προβλήματα ή ελάχιστη κριτική. Αυτό μπορεί να εξωθήσει το άτομο να ουρλιάζει, να φωνάζει δυνατά, να κάνει παράλογες κατηγορίες, να νευριάσει ή να πεισματώσει, να κλαίει ή να γελά ανεξέλεγκτα και ακατάλληλα. Αυτή η τάση της υπερβολικής αντίδρασης είναι, μέρος της ασθένειας και αποκαλείται καταστροφική αντίδραση. Μερικές φορές μια καταστροφική αντίδραση αποτελεί την πρώτη ένδειξη άνοιας. Μπορεί να είναι μια περαστική φάση, που θα εξαφανιστεί με την εξέλιξη της πάθησης, ή μπορεί να συνεχιστεί για κάποιο διάστημα. Η καταστροφική συμπεριφορά μπορεί να οφείλεται:

Στο άγχος που προκαλείται από υπερβολικές απαιτήσεις μιας κατάστασης.
Εκνευρισμός που προκαλείται από παρερμηνεία μηνυμάτων.
Από κάποια άλλη υποβόσκουσα ασθένεια.

Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να εμφανιστεί πολύ γρήγορα και να εκφοβίσει την οικογένεια και φροντιστές. Όμως, αν προσπαθήσετε να βρείτε την αφορμή της καταστροφικής συμπεριφοράς μερικές φορές μπορεί να σημαίνει ότι μπορεί να προληφθεί. Κρατώντας ένα ημερολόγιο συμβάντων μπορεί να σας βοηθήσει να εντοπίσετε τις συνθήκες κάτω απ’ τις οποίες συμβαίνει αυτή η καταστροφική συμπεριφορά. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορείτε να βρείτε τρόπους γρήγορης και αποτελεσματικής αντιμετώπισης της συμπεριφοράς χρησιμοποιώντας μερικές απ’ τις παραπάνω οδηγίες.

Κρύψιμο πραγμάτων
Άτομα με άνοια συχνά δίνουν την εντύπωση ότι ψάχνουν παρορμητικά να βρουν κάτι που πιστεύουν ότι έχει χαθεί και κρύβουν πράγματα για την ασφαλή φύλαξή τους. Η συμπεριφορά φύλαξης πραγμάτων μπορεί να οφείλεται:
Στην απομόνωση. Όταν το άτομο με άνοια το αφήνουν μόνο του ή αισθάνεται εγκαταλελειμμένο, μπορεί να συγκεντρωθεί τελείως στον εαυτό του. Η ανάγκη να κρύβει πράγματα είναι μια συνηθισμένη αντίδραση.
Στις αναμνήσεις. Περιστατικά του παρόντος μπορεί να γίνουν αφορμή για αναπολήσεις απ’ το παρελθόν, όπως όταν ζούσε με τα αδέρφια και τις αδερφές του και του έπαιρναν τα πράγματά του, ή όταν ζούσε κατά την περίοδο μιας μεγάλης κρίσης ή του πολέμου και προσπαθούσε να ταΐσει την οικογένεια του.
Σε απώλειες. Άτομα με άνοια συνεχώς χάνουν κομμάτια της ζωής τους. Χάνοντας φίλους, συγγενείς, κάποιο σημαντικό ρόλο στη ζωή, εισόδημα και μια αξιόπιστη μνήμη μπορεί να αυξήσουν την ανάγκη του ατόμου να κρύβει πράγματα.
Στο φόβο. Ο φόβος ότι θα σε ληστέψουν είναι μια άλλη συνηθισμένη εμπειρία. Τα άτομο μπορεί να κρύψει κάποιο πολύτιμο πράγμα, να ξεχάσει που το έκρυψε και μετά να κατηγορεί κάποιον άλλον ότι του το έκλεψε.

Τι να δοκιμάσετε
Μάθετε ποια είναι τα συνηθισμένα μέρη που κρύβει πράγματα το άτομο κι αν έχει χαθεί κάτι κοιτάξτε πρώτα εκεί.
Δώστε στο άτομο ένα συρτάρι με διάφορα μικροπράγματα ώστε να τα βάζει σε μια σειρά καθώς αυτό μπορεί να του ικανοποιήσει την ανάγκη να απασχολείται με κάτι.
Βεβαιωθείτε ότι το άτομο μπορεί να βρίσκει τον προσανατολισμό του, καθώς η αδυναμία αναγνώρισης του περιβάλλοντος μπορεί να επιβαρύνει το πρόβλημα απόκρυψης πραγμάτων.

Επαναληπτική συμπεριφορά
Άτομα με άνοια μπορεί να λένε ή να ζητάνε πράγματα επανειλημμένα. Μπορεί επίσης να προσκολλώνται επίμονα πάνω σας και να γίνουν η σκιά σας, ακολουθώντας σας ακόμη και στην τουαλέτα. Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να είναι πολύ ενοχλητικές και εκνευριστικές.

Τι να δοκιμάσετε
Αν μια εξήγηση δεν βοηθά, η απόσπασή της προσοχής μερικές φορές μπορεί να φέρει αποτέλεσμα. Ένας περίπατος, κάποιο φαγητό ή μια αγαπημένη ασχολία μπορεί να βοηθήσει.
Μπορεί να βοηθήσει αν αναγνωρίσετε το συναίσθημα που εκφράζει το άτομο. Για παράδειγμα «τι θα κάνω σήμερα;» μπορεί να σημαίνει ότι το άτομο αισθάνεται χαμένο και αβέβαιο. Μια αντίδραση στο συναίσθημα αυτό μπορεί να βοηθήσει.
Μην θυμίζετε στο άτομο ότι έχει ήδη κάνει αυτή την ερώτηση.
Οι επαναληπτικές κινήσεις μπορεί να μειωθούν δίνοντας στο άτομο να κάνει κάτι άλλο με τα χέρια του, όπως ένα μαλακό μπαλάκι για να το ζουλάει ή να διπλώνει ρούχα.

Ποια είναι τα στάδια της άνοιας Alzheimer;
Η νόσος Alzheimer είναι μια βραδέως εξελισσόμενη νόσος που με την πάροδο του χρόνου επιφέρει σημαντικές μεταβολές στον ασθενή, αλλά μπορεί να παρουσιάζει πολύ διαφορετικές πορείες. Η νόσος τυπικά διαιρείται σε τρία στάδια. Σύμφωνα με την κλινική ταξινόμηση, η νόσος Alzheimer διακρίνεται σε ήπια, μέτρια και σοβαρή ή πρώιμου σταδίου, μέσου σταδίου και όψιμου σταδίου. Η ήπια μορφή τυπικά χαρακτηρίζεται από διαταραχή των νοητικών ικανοτήτων και εναλλαγές της διάθεσης. Στη μέτρια μορφή συνήθως εμφανίζονται αυξανόμενες διαταραχές της συμπεριφοράς, ενώ στις όψιμες μορφές επικρατούν τα σωματικά προβλήματα. Παρόλα αυτά, η πορεία της νόσου εξατομικεύεται και ποικίλλει από άτομο σε άτομο.

Μπορεί να θεραπευτεί η άνοια τύπου Alzheimer;
Υπάρχει ένας αριθμός ευνοϊκών συνθηκών που μπορεί να διευκολύνουν τη διαβίωση του ασθενή και των συγγενών του και αυτές αφορούν ειδικότερα την πρακτική φροντίδα και την οργάνωση του περιβάλλοντος. Η βελτίωση μπορεί να επιτευχθεί μέσω σωματικής, συναισθηματικής καθώς και νοητικής κινητοποίησης, για παράδειγμα με τη βοήθεια ψυχοθεραπευτών ή εργοθεραπευτών. Αυτές οι ωφέλιμες προσεγγίσεις θα εξεταστούν στις επόμενες ενότητες. Ακόμα, οι φροντιστές μπορεί να βοηθηθούν και στην αντιμετώπιση ενός αριθμού σωματικών προβλημάτων, όπως η ακράτεια, οι δυσκολίες στην πρόσληψη τροφής και τα προβλήματα λόγω της συνεχούς κατάκλισης.

Στα πρώιμα στάδια η εκπαίδευση στις λειτουργίες της σκέψης και της μνήμης θα πρέπει να πραγματοποιείται προσεκτικά, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος διαρκούς υπενθύμισης στον ασθενή της έκπτωσης των νοητικών του λειτουργιών. Το ίδιο ισχύει και για τη δημοφιλή προσέγγιση της εκπαίδευσης προσανατολισμού στην πραγματικότητα.

Όπως και σε πολλές άλλες νόσους δεν υπάρχει θεραπεία, αλλά τα φάρμακα μπορεί να βελτιώσουν τα συμπτώματα της νόσου. Σήμερα κυκλοφορούν πολλά φάρμακα που βελτιώνουν την εγκεφαλική λειτουργικότητα. Τα φάρμακα που συνταγογραφούνται είναι συνήθως τα φάρμακα κατά της άνοιας ή ψυχότροπα φάρμακα.

Πηγή πληροφοριών: psynet.gr

Κορυφή